Nauka dawnego prawa polskiego na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego pojmowana jako nauka o charakterze historycznym datuje się od lat 30. XIX wieku. Z inicjatywą wprowadzenia wykładu z historii prawodawstwa polskiego wystąpił w 1832 r. Antoni Zygmunt Helcel. Zamierzenie to zaakceptował następnie Senat Akademii który upoważnił Helcla do wykładu „historii prawa polskiego”. Przedmiot tym w takim kształcie przetrwał tylko rok, bowiem w 1833 r. głównie ze względów politycznych wykłady Helcla zostały zlikwidowane.

Po zajęciu Wolnego Miasta Krakowa przez Austriaków i wcieleniu go do Galicji, władze austriackiego ministerstwa oświaty ustanowiły na Uniwersytecie Krakowskim, wzorem uniwersytetu we Lwowie, Katedrę stylu urzędowego, prawa wekslowego i handlowego W ramach tej katedry miano wykładać też dawne prawo polskie. Jako wykładowcę tych przedmiotów wyznaczono suplenta Ignacego Hammera.

Zmianę w statusie nauki historii prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim przyniósł rok 1848, kiedy to dziki staraniom Uniwersytetu została ustanowiona katedra prawa polskiego której kierownictwo objął Antoni Zygmunt Helcel. Obok fundacji katedry nieprzemijającą zasługę Antoniego Zygmunta Helcla stanowiło wydobycie krytyczna ocena i publikacja pomników źródłowych z zakresu dziejów prawa. Antoni Zygmunt Helclel zapoczątkował bowiem serię wydawniczą pt. Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, która stała się jedną z najważniejszych pozycji źródłowych z zakresu historii prawa polskiego. Kierunek wytyczony przez Helcla był następnie kontynuowany przez jego następców Michała Bobrzyńskiego, Franciszka Piekosińskiego, Bolesława Ulanowskiego i późniejszych.

Wobec nieobsadzenia katedry wykłady z zakresu historii prawa odbywały się a wykładowcami byli profesorowe z innych katedr jak profesorowie Rzesiński czy Koczyński. W 1860 r. na stanowisko kierownika katedry prawa polskiego i jego historii nominowano profesora prawa francuskiego Piotra Burzyńskiego.

W pierwszych latach istnienia przedmiotu i katedry prawa polskiego sporny był charakter tej dyscypliny. Ścierały się tu bowiem dwie wizje ujmowania przedmiotu. Władze austriackie widziały sens tej dyscypliny w nauczaniu dawnego prywatnego prawa polskiego. W podobny sposób wykładano bowiem od 1810 r. prawo polskie we Lwowie, traktując je jako prawo pozytywne połączone tam z praktyką cywilną i prawem handlowym. Dążeniem zaś krakowskiej profesury i nauki było ujmowanie jej jako przedmiotu historycznego, zakorzenionego i odwołującego się do dziejów Polski. Ten sposób ujmowania przedmiotu odwoływał się do poglądów szkoły historycznej w prawoznawstwie a także do profilu nadanego przedmiotowi przez Antoniego Zygmunta Helcla.

Ten ostatni model traktowania przedmiotu został przyjęty został wraz z habilitacją na Wydziale Michała Bobrzyńskiego. Michał Bobrzyński habilitował się w 1873 r. z historii prawa polskiego i niebawem został mianowany profesorem historii prawa polskiego oraz prawa niemieckiego. Wielką zasługą Bobrzyńskiego było oparcie badań i nauki dyscypliny na tekstach źródłowych, oraz kontynuacja wydawnictw źródłowych.

Po odejściu Michała Bobrzyńskiego do pracy w Radzie Szkolnej Krajowej w 1890 r. katedrę historii prawa polskiego objął Franciszek Piekosiński, który zajmował ją do 1906 r. Jako uczony Franciszek Piekosiński zapisał się w potomności jako wydawca wielu tomów kodeksów dyplomatycznych i niezliczonej ilości dokumentów polskiego Średniowiecza. Czynnym był także uczeń Bobrzyńskiego Bolesław Ulanowski, który w 1886 r. habilitował się z zakresu historii prawa polskiego. Mimo, iż następnie objął katedrę historii prawa kościelnego (i polskiego) wykładał także inne dyscypliny historyczne w tym historię prawa polskiego i ustroju polskiego.

Omawiając dzieje nauki historii prawa na Uniwersytecie nie można nie wspomnieć o innej katedrze historycznej funkcjonującej na wydziale. Była to utworzona w 1855 r. katedra prawa niemieckiego w której wykładano historię państwa i prawa niemieckiego oraz oparte na prawie rzymskim powszechne niemieckie prawo prywatne. Znaczenie tej katedry dla nauki historii prawa obowiązującego w Polsce wynikało z faktu iż kierownictwo tej jednostki objęli wybitni uczeni Michał Bobrzyński, a po nim od 1884 r. Lotar Dargun, którego z kolei następcą był Stanisław Estreicher. Uczeni ci fundowali bowiem nowoczesną naukę historii prawa tworząc tzw. szkołę krakowską której wpływ obejmował wszystkie dzielnice Polski. Wychowankowie tej szkoły objęli w przyszłości katedry na innych uniwersytetach kraju, by wspomnieć tu tylko o Władysławie Abrahamie, Alfredzie Halbanie, Oswaldzie Balzerze.

Następcą Franciszka Piekosińskiego na stanowisku profesora historii prawa został w 1906 r. Stanisław Kutrzeba, który ostatecznie profesurę zwyczajną i kierownictwo Katedry Historii Prawa uzyskał w 1912 r. Funkcję te pełnił do swej śmierci 1946.

Po jego śmierci funkcję kierownika katedry objął Adam Vetulani.


oprac. Bartłomiej Migda